ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 18/11/2026

Η εκτός σχεδίου δόμηση και πολίτες σε απόγνωση

Γεράσιμος Μπετίνης
Δικηγόρος
10 λεπτά ανάγνωσης
Η εκπομπή

Ακούστε ολόκληρη την εκπομπή στην οποία φιλοξενήθηκε η συνέντευξη.

Το ιστορικό της εκτός σχεδίου δόμησης και οι αλλαγές στη νομοθεσία από το 1985 έως σήμερα
Η απόφαση 176 της Ολομέλειας του ΣτΕ και το ζήτημα των οικοπέδων χωρίς πρόσωπο σε δρόμο
Οι επιπτώσεις για ιδιοκτήτες, αγοραστές και ακίνητα με οικοδομικές άδειες
Η απόφαση 94/2025 του Αρείου Πάγου για τον χαρακτηρισμό δημοτικών και κοινοτικών δρόμων
Οι 31 αναγνωρισμένοι κύριοι κοινοτικοί δρόμοι στη Ζάκυνθο και τα ζητήματα του Κτηματολογίου

Το ζήτημα της εκτός σχεδίου δόμησης, η αβεβαιότητα που έχει δημιουργηθεί για χιλιάδες ιδιοκτησίες, αλλά και τα προβλήματα που αφορούν τον χαρακτηρισμό των δρόμων ως κοινόχρηστων, δημοτικών ή κοινοτικών, ανέλυσε ο Δικηγόρος, Γεράσιμος Μπετίνης, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον ΣΤΙΓΜΑ 97,6.

Χαρακτήρισε το ζήτημα ιδιαίτερα σοβαρό, επισημαίνοντας ότι αναδεικνύει διαχρονικές παθογένειες του Ελληνικού κράτους. Όπως εξήγησε, το πρόβλημα αφορά την εκτός σχεδίου δόμηση, όχι μόνο έξω από τα σχέδια πόλεων, αλλά και έξω από τα όρια των οικισμών.

Το βασικό ερώτημα, όπως το έθεσε, είναι εάν οι συγκεκριμένες ιδιοκτησίες αποτελούν οικόπεδα που μπορούν να οικοδομηθούν, ή αγροτεμάχια που προορίζονται αποκλειστικά για αγροτική χρήση.

Αναφέρθηκε αρχικά στο καθεστώς που ίσχυε για τα ακίνητα εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών. Όπως σημείωσε, μέχρι τις μεταγενέστερες νομοθετικές και δικαστικές εξελίξεις, ένα ακίνητο επιφάνειας τεσσάρων στρεμμάτων μπορούσε να θεωρηθεί άρτιο και οικοδομήσιμο, ανεξάρτητα από το εάν είχε πρόσωπο σε δρόμο ή εξυπηρετούνταν μέσω δουλείας διόδου, την οποία στη Ζάκυνθο αποκαλούν «εμβασία».

Ειδικότερα, το 1985 δημοσιεύθηκε Προεδρικό Διάταγμα, με το οποίο καθορίστηκαν οι όροι και οι περιορισμοί δόμησης των γηπέδων που βρίσκονται εκτός εγκεκριμένων σχεδίων και εκτός των ορίων οικισμών που υφίσταντο πριν από το 1923.

Όπως εξήγησε, το Προεδρικό Διάταγμα προέβλεπε ως ελάχιστη επιφάνεια τα 4.000 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή τα τέσσερα στρέμματα. Μάλιστα, εκδόθηκε έπειτα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία αναφερόταν ρητά στο ίδιο το διάταγμα.

Υπογράμμισε ότι, με βάση αυτό το πλαίσιο, οι ιδιοκτήτες γνώριζαν πως ένα ακίνητο τεσσάρων στρεμμάτων μπορούσε να οικοδομηθεί, ακόμη και εάν εξυπηρετούνταν μέσω εμβασίας. Οι πολεοδομικές υπηρεσίες εξέδιδαν οικοδομικές άδειες για τέτοιες ιδιοκτησίες, ενώ τα ακίνητα μεταβιβάζονταν ως οικόπεδα και όχι ως αγροτεμάχια, με την αντίστοιχη αξία και φορολογική αντιμετώπιση.

Στη συνέχεια, όπως ανέφερε, ήρθε ο νόμος 3212 του 2003, ο οποίος εισήγαγε διαφορετικές προϋποθέσεις για την εκτός σχεδίου δόμηση. Συγκεκριμένα, πέρα από την ελάχιστη επιφάνεια των 4.000 τετραγωνικών μέτρων, απαιτήθηκε και πρόσωπο 25 μέτρων σε κοινόχρηστο δρόμο.

Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, δημιουργήθηκε τότε ένα σημαντικό ζήτημα για τα ακίνητα που είχαν ήδη δημιουργηθεί πριν από τη δημοσίευση του συγκεκριμένου νόμου. Για τις ιδιοκτησίες αυτές ίσχυαν οι προηγούμενες προϋποθέσεις, καθώς οι συναλλαγές είχαν πραγματοποιηθεί με βάση το τότε ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.

«Τα οικόπεδα που έχουν δημιουργηθεί πριν από το 2003 είναι άρτια και οικοδομήσιμα, ακόμα και όταν δεν έχουν πρόσωπο στον δρόμο και εξυπηρετούνται με εμβασία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Το πρόβλημα επιδεινώθηκε μετά την έκδοση της απόφασης 176 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, το 2023.

Όπως εξήγησε, με την απόφαση αυτή το ΣτΕ έκρινε ότι ένα ακίνητο που δεν έχει πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο και εξυπηρετείται μέσω εμβασίας, δεν είναι άρτιο και οικοδομήσιμο.

Επισήμανε την αντίφαση που δημιουργείται σε σχέση με το Προεδρικό Διάταγμα του 1985, το οποίο είχε εκδοθεί έπειτα από γνωμοδότηση του ίδιου του Συμβουλίου της Επικρατείας και επέτρεπε την οικοδόμηση ακινήτων τεσσάρων στρεμμάτων χωρίς πρόσωπο σε δρόμο.

Όπως ανέφερε, μέχρι και το 2023 οι πολεοδομικές υπηρεσίες σε όλη την Ελλάδα συνέχιζαν να εκδίδουν οικοδομικές άδειες για τυφλά ακίνητα, τα οποία είχαν δημιουργηθεί πριν από το 2003 και εξυπηρετούνταν μέσω εμβασίας. «Όλες οι υπηρεσίες της πολεοδομίας εξέδιδαν οικοδομικές άδειες, δηλαδή το ίδιο το κράτος», σημείωσε.

Η απόφαση του ΣτΕ δημιούργησε αμηχανία στις πολεοδομικές υπηρεσίες, καθώς έπρεπε να αντιμετωπίσουν το ερώτημα, τι θα ισχύσει πλέον για τις συγκεκριμένες ιδιοκτησίες.

Στάθηκε και στο ζήτημα της ερμηνείας του Συντάγματος, επισημαίνοντας ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο να έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα της αυθεντικής ερμηνείας του Συντάγματος. Όπως ανέφερε, η ερμηνεία αυτή αφήνεται σε διαφορετικά Δικαστήρια, από τα Πρωτοδικεία μέχρι τον Άρειο Πάγο και το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Εξέφρασε, μάλιστα, τον προβληματισμό του για το γεγονός ότι, όπως είπε, σε άλλες χώρες υπάρχει Συνταγματικό Δικαστήριο, ενώ στην Ελλάδα δεν έχει θεσπιστεί αντίστοιχος θεσμός. Πρόσθεσε ότι έχει τη δική του ερμηνεία για τους λόγους αυτής της κατάστασης, την οποία θα κρατήσει για μια άλλη συζήτηση.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στην άποψη υπαλλήλων του Δημοσίου ότι μια δικαστική απόφαση του ΣτΕ δεν αποτελεί νόμο. Όπως εξήγησε, «νόμος είναι η έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας», η οποία, στο πλαίσιο της Δημοκρατίας, εκδηλώνεται μέσω της Βουλής των Ελλήνων και των αντιπροσώπων των πολιτών. Κατά συνέπεια, το ζήτημα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με νομοθετική παρέμβαση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, μία τέτοια παρέμβαση έγινε με τον νόμο του Νικολάου Ταγαρά, τον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, τον οποίο προσδιόρισε ως νόμο 5306 του 2026.

Όπως ανέφερε, με τη συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση προβλέφθηκε ότι για τα ακίνητα εκτός σχεδίου απαιτούνται ελάχιστη επιφάνεια 4.000 τετραγωνικών μέτρων και πρόσωπο 25 μέτρων σε κοινόχρηστο δρόμο.

Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, δεν διευκρινίστηκε εάν τα ακίνητα που είχαν δημιουργηθεί πριν από το 2003 και δεν διαθέτουν πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο εξακολουθούν να θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα.

Έτσι, παραμένει η αβεβαιότητα για τις συγκεκριμένες ιδιοκτησίες, η οποία δεν έχει αντιμετωπιστεί ούτε από τις πρόσφατες πολεοδομικές διατάξεις που ψηφίστηκαν στη Βουλή, στις 11 Νοεμβρίου. Κατά τον χρόνο της συνέντευξης, το σχετικό νομοθέτημα δεν είχε ακόμη δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Αναφέρθηκε και στην πρόβλεψη για τον χαρακτηρισμό ενός δρόμου, επισημαίνοντας ότι πλέον τίθεται ως προϋπόθεση η ύπαρξη Προεδρικού Διατάγματος και όχι απλώς απόφασης του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.

Η αβεβαιότητα αυτή, όπως επισήμανε, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στους ιδιοκτήτες, τόσο σε εκείνους που έχουν ήδη οικοδομήσει, όσο και σε όσους έχουν ξεκινήσει να κατασκευάζουν ακίνητα, θεωρώντας ότι διαθέτουν νόμιμη οικοδομική άδεια.

Έθεσε, μάλιστα το ερώτημα, τι θα συμβεί με τα κτίσματα που έχουν κατασκευαστεί βάσει νόμιμα εκδοθεισών αδειών, εάν τελικά γίνει δεκτό ότι τα οικόπεδα δεν είναι άρτια και οικοδομήσιμα.

Όπως εξήγησε, υπάρχει και το ζήτημα της ανάκλησης των οικοδομικών αδειών. Αναφέρθηκε στη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, σύμφωνα με την οποία οι άδειες δεν ανακαλούνται όταν έχει παρέλθει εύλογο χρονικό διάστημα πέντε ετών και δεν υπάρχει υπαιτιότητα από την πλευρά του ιδιοκτήτη.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις αγοραπωλησίες που πραγματοποιήθηκαν μέχρι πρόσφατα, με τα ακίνητα να περιγράφονται στα συμβόλαια ως άρτια και οικοδομήσιμα. Όπως είπε, Τοπογράφοι και άλλοι επαγγελματίες πιστοποιούσαν την οικοδομησιμότητα, ακολουθώντας την πρακτική που ίσχυε μέχρι τότε, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προσέθεταν σχετικές επιφυλάξεις στα τοπογραφικά διαγράμματα.

Σε περίπτωση που αποδειχθεί ότι ένα ακίνητο δεν είναι τελικά άρτιο και οικοδομήσιμο και δεν μπορεί να εκδοθεί οικοδομική άδεια, ο αγοραστής ενδέχεται να χρειαστεί να στραφεί εναντίον του πωλητή, ζητώντας αναστροφή της πώλησης ή αποζημίωση. «Τι θα το κάνει το χωράφι;» διερωτήθηκε, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα τεράστιο ζήτημα, το οποίο η Πολιτεία δεν έχει αντιμετωπίσει μέχρι σήμερα με σαφήνεια.

Υποστήριξε ότι η Πολιτεία όφειλε να έχει λάβει μια ξεκάθαρη θέση, αναγνωρίζοντας ως άρτια και οικοδομήσιμα, κατά παρέκκλιση, τα οικόπεδα που είχαν δημιουργηθεί μέχρι το 2003.

«Η Πολιτεία, με το Διάταγμα του 1985, είπε ότι είναι άρτια και οικοδομήσιμα. Και με τη βούλα του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο αργότερα, με διάφορες σκέψεις, νομικισμούς και δεν ξέρω τι άλλο, χρειάστηκε μετά από 40 χρόνια, να αναιρέσει τον εαυτό του», τόνισε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η στάση αυτή δεν συνάδει με την ασφάλεια δικαίου και τις βασικές αρχές ενός κράτους δικαίου. Επικαλέστηκε, επίσης, το Ευρωπαϊκό νομικό κεκτημένο και το άρθρο 1 της ΕΣΔΑ, το οποίο αφορά την προστασία της ιδιοκτησίας.

«Δεν θα γίνουμε ποτέ μία ευνομούμενη πολιτεία που να χαρακτηρίζεται από ασφάλεια δικαίου», τόνισε, προσθέτοντας ότι η Πολιτεία οφείλει να σέβεται τον εαυτό της, εάν απαιτεί από τους πολίτες αξιοπρέπεια, σεβασμό και τήρηση των νόμων.

Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στο ζήτημα του χαρακτηρισμού των δρόμων ως δημοτικών ή κοινοτικών, το οποίο χαρακτήρισε εξίσου σοβαρό.

Όπως εξήγησε, μέχρι σήμερα δεν υπήρχε νόμιμη διαδικασία χαρακτηρισμού ενός δρόμου, ούτε μέσω του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα. Κατά συνέπεια, υποστήριξε ότι οι βεβαιώσεις που εκδίδονται από δημοτικά όργανα για τον χαρακτηρισμό δρόμων δεν έχουν νομική υπόσταση.

Αναφέρθηκε σε αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, σύμφωνα με τις οποίες, όταν ασκήθηκαν προσφυγές κατά τέτοιων βεβαιώσεων Δημάρχων, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν αποτελούν διοικητικές πράξεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην απόφαση 94/2025 του Αρείου Πάγου, την οποία επικαλέστηκε προκειμένου να τεκμηριώσει τη θέση του.

Όπως ανέφερε, η απόφαση επισημαίνει, ότι για τον χαρακτηρισμό μιας οδού ως δημοτικής ή κοινοτικής αποφαίνονται μόνο τα πολιτικά Δικαστήρια, καθώς δεν υπάρχει διάταξη της ισχύουσας νομοθεσίας και ειδικότερα του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα, που να καθορίζει διοικητική διαδικασία για τον χαρακτηρισμό των δρόμων.

Παράλληλα, σύμφωνα με την απόφαση, δεν παρέχεται στα όργανα των Δήμων και των Κοινοτήτων αρμοδιότητα για τον χαρακτηρισμό τέτοιων οδών.

«Οποιαδήποτε εκδιδόμενη από το Δημοτικό ή Κοινοτικό Συμβούλιο πράξη χαρακτηρισμού μιας οδού ως δημοτικής ή κοινοτικής, δεν έχει καμία νομική συνέπεια και κατά συνέπεια, δεν αποτελεί εκτελεστή διοικητική πράξη», ανέφερε, παραθέτοντας το περιεχόμενο της απόφασης.

Όπως σημείωσε, η κατάσταση αυτή προκαλεί απόγνωση στους πολίτες, καθώς δεν υπάρχει σαφής και θεσμικά κατοχυρωμένος τρόπος αντιμετώπισης του ζητήματος.

Αναφέρθηκε και στη νέα διαδικασία που προβλέπεται από τη νομοθεσία του 2026 και τον νέο πολεοδομικό κώδικα.

Σύμφωνα με την περιγραφή του, δημιουργείται πλέον η προοπτική διαμόρφωσης ενός δημοτικού οδικού δικτύου, το οποίο θα πρέπει να εγκρίνεται με Προεδρικό Διάταγμα και όχι με απόφαση του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, όπως ίσχυε προηγουμένως.

Ωστόσο, επισήμανε ότι και σε αυτή την περίπτωση υπάρχουν διαφορετικές προϋποθέσεις και διαδικασίες. Ως δημοτικές και κοινοτικές οδοί, χαρακτηρίζονται οι δρόμοι που συνδέουν μεταξύ τους οικισμούς του ίδιου Δήμου, οικισμούς όμορων Δήμων, ή συνδέουν οικισμούς με εθνικές και επαρχιακές οδούς.

Εάν υπάρχουν περισσότερες από μία τέτοιες διαδρομές, τίθεται το ζήτημα της αναγνώρισης του κύριου κοινοτικού δρόμου, για το οποίο προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία.

Στη Ζάκυνθο, υπάρχουν 31 αναγνωρισμένοι κύριοι κοινοτικοί δρόμοι, ορισμένοι από τους οποίους έχουν δημοσιευθεί και στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Παράλληλα, υπάρχουν επαρχιακοί δρόμοι που χρονολογούνται από το 1955.

Ένα ακόμη ζήτημα που έθεσε, αφορά την καταγραφή των δρόμων στο Κτηματολόγιο. Όπως ανέφερε, στο πλαίσιο της κτηματογράφησης, οποιαδήποτε διαμορφωμένη εδαφική λωρίδα που εμφανίζεται ως δρόμος έχει λάβει την ένδειξη «ΕΚ», η οποία σημαίνει ότι θεωρείται κοινόχρηστη.

Όπως σημείωσε, αυτό συμβαίνει ακόμη και σε πολύ μικρές εδαφικές λωρίδες, τα καντούνια, δημιουργώντας επιπλέον προβληματισμό για το πώς αποτυπώνονται και αναγνωρίζονται οι δρόμοι.

Ο ίδιος συνέδεσε το ζήτημα με την προοπτική να περάσει και η πολεοδόμηση στο Κτηματολόγιο. Όπως υποστήριξε, από τη μία πλευρά η Πολιτεία θέτει περιορισμούς στην εκτός σχεδίου δόμηση, χωρίς να έχει επιλύσει τις ανισότητες και τις αβεβαιότητες που έχουν δημιουργηθεί, ενώ από την άλλη πλευρά, μέσω του Κτηματολογίου, αποδίδεται η ένδειξη «ΕΚ» σε πολλές διαμορφωμένες εδαφικές λωρίδες.

Κλείνοντας, διατύπωσε την προσωπική του θέση για τους δρόμους, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να αναγνωρίζεται η πραγματική τους ύπαρξη και λειτουργία. Υπενθύμισε ότι διαχρονικά οι δρόμοι, είτε χερσαίοι είτε θαλάσσιοι, συνέβαλαν στη διάχυση ιδεών, στην ανταλλαγή προϊόντων και σκέψεων και στην ανάπτυξη του πολιτισμού.

Όπως κατέληξε, η προστασία του περιβάλλοντος είναι αναμφισβήτητα αναγκαία, ωστόσο δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ο ανθρώπινος παράγοντας.

«Ο βασικός παράγοντας του περιβάλλοντος είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, ο οποίος δεν πρέπει να ταλαιπωρείται, δεν πρέπει να απογοητεύεται, δεν πρέπει να αδικείται και δεν πρέπει να περιέρχεται σε απόγνωση», σημείωσε, αναφερόμενος στην κατάσταση που έχει διαμορφωθεί για τους ιδιοκτήτες ακινήτων.

Μοιραστείτε το άρθρο
Κύλιση στην κορυφή