Ο Βασίλης Γκοιμίσης, Αντιπρόεδρος Συμβουλίου Θεσμικού Πλαισίου ΕΛΛΕΤ, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον ΣΤΙΓΜΑ 97,6, αναφέρθηκε στο νέο Χωροταξικό Πλαίσιο για τον τουρισμό και στις επιπτώσεις του στη Ζάκυνθο.
«Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι η εφαρμογή αυτού του νέου πλαισίου που αφορά τον τουρισμό περιλαμβάνει, για τη Ζάκυνθο, τρεις Δημοτικές Ενότητες, Ζακυνθίων, Αρκαδίων και Λαγανά, στην κατηγορία Α, δηλαδή στις περιοχές ελεγχόμενης ανάπτυξης, οι οποίες θεωρούνται επιβαρυμένες τουριστικά. Αυτή τη στιγμή, ο περιορισμός των κλινών δεν διαφοροποιείται μεταξύ των εκτός και των εντός σχεδίου περιοχών. Αυτό είναι, ενδεχομένως, ένα ζήτημα», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, το μέτρο είναι οριζόντιο και αφορά όχι μόνο τις περιοχές Α, αλλά κυρίως τις ομάδες νησιών, καθώς υπάρχουν δύο κατηγοριοποιήσεις του εθνικού χώρου. «Στη Ζάκυνθο έχουμε μια ιδιαιτερότητα. Οι τρεις νότιες Δημοτικές Ενότητες είναι στην υψηλότερη κατηγορία, στην Α. Η Δημοτική Ενότητα Αρκαδίων είναι στη Β, ενώ οι Δημοτικές Ενότητες Αρτεμισίων και Ελατίων, δηλαδή η βόρεια και η δυτική Ζάκυνθος, είναι στη Δ».
Παράλληλα, υπάρχει ο διαχωρισμός των νησιών σε Ομάδα 1 και Ομάδα 2. Στην Ομάδα 1 εντάσσονται τα νησιά που είναι μεγαλύτερα από 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όπως η Ζάκυνθος. Στην Ομάδα 2 εντάσσονται κυρίως τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, όπου προβλέπονται πρόσθετοι και πολύ πιο σοβαροί περιορισμοί.
Για τον καθορισμό του βαθμού φόρτισης των περιοχών έχουν ληφθεί υπόψη οι κλίνες των ξενοδοχείων. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, «δεν έχουν ληφθεί υπόψη οι κλίνες των βραχυχρόνιων μισθώσεων, που τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται με πολύ μεγαλύτερους ρυθμούς και, στους περισσότερους προορισμούς, είναι πολλαπλάσιες από τις ξενοδοχειακές».
Ειδικά στη Μύκονο και τη Σαντορίνη, οι κλίνες των βραχυχρόνιων μισθώσεων είναι από επτά έως και δέκα φορές περισσότερες από τις κλίνες των ξενοδοχείων. Στην Αθήνα, σύμφωνα με εμπεριστατωμένη μελέτη που έχει εκπονηθεί από το 2023, είναι διπλάσιες.
«Υπάρχει μία μη διαφανής διαδικασία κατηγοριοποίησης. Αυτό ήταν ένα βασικό αίτημα στη δημόσια διαβούλευση: αφενός, δεν έχουν ενσωματωθεί οι κλίνες των βραχυχρόνιων μισθώσεων και, αφετέρου, δεν υπάρχει διαφάνεια στον τρόπο κατηγοριοποίησης των περιοχών, ακόμη και αν λαμβάνονται υπόψη οι κλίνες των ξενοδοχείων», σημείωσε.
Η φέρουσα ικανότητα, όπως διευκρίνισε, είναι ένα δυναμικό και ποιοτικό μέγεθος, το οποίο αφορά τις κλίνες σε σχέση με τις υποδομές. «Ο ίδιος ο ορισμός της φέρουσας ικανότητας είναι το όριο εντός του οποίου ο επισκέπτης, μαζί με τον κάτοικο, αισθάνονται όμορφα, άνετα και δεν επιβαρύνονται». Από το 2023 υπάρχει πλαίσιο κατευθύνσεων από την Πολιτεία, στα πολεοδομικά πρότυπα, για τους δείκτες που λαμβάνονται υπόψη στη φέρουσα ικανότητα.
Σε εξέλιξη βρίσκεται το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Ζακύνθου, το οποίο υποχρεούται να εκπονήσει έκθεση εκτίμησης της φέρουσας ικανότητας για το σύνολο του Δήμου. Εκεί θα υπάρξει μια πρώτη επίσημη ένδειξη. «Κανονικά, όμως, και η ίδια η τοπική κοινωνία θα έπρεπε να είχε κάνει μελέτη φέρουσας ικανότητας», τόνισε.
Οι σχετικοί δείκτες αφορούν κυρίως την ποσόστωση των κλινών σε σχέση με τους κατοίκους και τη γεωγραφική έκταση του προορισμού. Βασική παράμετρο αποτελούν και οι λεγόμενοι περιβαλλοντικοί δείκτες: η επάρκεια σε νερό, που είναι πολύ σημαντικό ζήτημα στη νότια Ζάκυνθο, οι δυνατότητες διαχείρισης λυμάτων και απορριμμάτων, η επάρκεια ενέργειας και η επάρκεια των κυκλοφοριακών δικτύων.
Ειδικά στη Ζάκυνθο και σε έναν τέτοιο τύπο προορισμού, σημαντική είναι επίσης η επάρκεια του λιμανιού και του αεροδρομίου, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν τις ανάγκες του προορισμού. «Το γεγονός ότι έχει μπει ένας φραγμός σε κάποιες Δημοτικές Ενότητες δεν λύνει το πρόβλημα. Απλώς μας δίνει κάποιο χρόνο, ώστε να μην επιδεινωθεί και να μην αποκτήσει σημαντικότερο πρόβλημα ο προορισμός».
Επισήμανε ότι «ο Λαγανάς δίνει τον τόνο, όπως και το Ναυάγιο». Η κατάσταση στον Λαγανά και στο Ναυάγιο επηρεάζει ολόκληρο το νησί. Αν αυτοί οι προορισμοί αντιμετωπίζουν πρόβλημα, επηρεάζεται συνολικά η εικόνα που σχηματίζει ο επισκέπτης για τη Ζάκυνθο, ακόμη και αν διαμένει σε διαφορετικό σημείο.
«Επομένως, είναι ένα πυροσβεστικό μέτρο. Από εκεί και πέρα, όμως, πρέπει να εξειδικευτεί η αντιμετώπιση, βάσει της συνολικής διαχείρισης του προορισμού», ανέφερε.
Μία κατεύθυνση που δίνει το νέο Χωροταξικό είναι η δημιουργία Οργανισμού Διαχείρισης Προορισμού, του DMMO, ο οποίος θα διαχειρίζεται συνολικά τα ζητήματα του προορισμού. Κατά συνέπεια, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά και την αφορμή για να αλλάξει το μοντέλο του τουρισμού στη Ζάκυνθο, κάτι που έχει ειπωθεί κατά κόρον τα προηγούμενα χρόνια και ίσως τώρα αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία.
«Η Ζάκυνθος είναι ώριμη για να μπορέσει να υπηρετήσει ένα νέο αφήγημα και, έχοντας μια εικόνα από τον τουρισμό της περιοχής, είναι απόλυτα ικανή να το κάνει. Έχει ξενοδόχους δεύτερης και τρίτης γενιάς, με πολύ μεγάλη εμπειρία».
Όπως ανέφερε, δημιουργούνται όλο και ποιοτικότερες μονάδες, ενώ σε ολοένα περισσότερους προορισμούς αναβαθμίζονται οι παρεχόμενες υπηρεσίες, από τα κέντρα διασκέδασης μέχρι τα εστιατόρια. Παράλληλα, αναδεικνύονται και αρχίζουν να αξιοποιούνται ιδιαιτερότητες του νησιού που συνδέονται με τον πρωτογενή τομέα.
«Υπάρχουν πολύ μεγάλα περιθώρια. Η ενδοχώρα της Ζακύνθου και τα παραδοσιακά χωριά, ειδικά όσα δεν έχουν πληγεί από τον σεισμό, μπορούν να δείξουν ποια είναι η παραδοσιακή αρχιτεκτονική, που είναι ένα άλλο ζήτημα, αλλά και το τοπίο».
Η Ελλάδα, παρότι είναι μία χώρα που βασίζεται στον τουρισμό, δεν διαθέτει ειδικό Χωροταξικό από το 2015, όταν ακυρώθηκε το ειδικό Χωροταξικό του 2013. «Είναι πραγματικά καταπληκτικό να συνειδητοποιήσουμε ότι διανύουμε τον 11ο χρόνο χωρίς ειδικό Χωροταξικό πλαίσιο τουρισμού. Άρα, ήταν απολύτως αναγκαίο. Η έλλειψή του δημιουργούσε τρομερές στρεβλώσεις».
Κατά τον ίδιο, οποιαδήποτε ρύθμιση, ακόμη και προβληματική, είναι προτιμότερη από την απόλυτη έλλειψη κανόνων. Το νέο πλαίσιο θα δημιουργήσει σίγουρα ένα σοκ σε πολλές περιοχές, καθώς επί χρόνια είχαν μάθει να λειτουργούν χωρίς κανόνες και χωρίς τέτοιους περιορισμούς.
Τα τελευταία χρόνια, η βασική συζήτηση αφορά τον υπερτουρισμό και τον τρόπο διαχείρισης των αρνητικών επιπτώσεών του. Ταυτόχρονα, η χώρα πρέπει να λειτουργήσει σε ένα πολύ ανταγωνιστικό περιβάλλον, τόσο από γεωπολιτική άποψη όσο και ως προς την παροχή υπηρεσιών, με την εμφάνιση αναδυόμενων αγορών. «Βλέπετε ότι ακόμη και η Αλβανία προσπαθεί αυτή τη στιγμή να χτίσει ένα ανταγωνιστικό τουριστικό προϊόν».
Στη δημόσια διαβούλευση ζητήθηκε να ενσωματωθούν μεταβατικές ρυθμίσεις που θα δίνουν τη δυνατότητα σε υφιστάμενες μονάδες, οι οποίες δεν διαθέτουν τα όρια αρτιότητας, δηλαδή έχουν έκταση μικρότερη από 16 στρέμματα και δεν έχουν εξαντλήσει τον συντελεστή, να μπορούν να το κάνουν. Ζητήθηκε επίσης να μπορούν να επεκταθούν σε όμορα γήπεδα, που είναι το συνηθέστερο ζήτημα για τις υφιστάμενες μονάδες.
Οι μεταβατικές ρυθμίσεις αφορούν υφιστάμενες μονάδες. Υπάρχει, ωστόσο, έλλειμμα για τις νέες μονάδες όταν διαθέτουν ΑΕΠΟ, δηλαδή έγκριση περιβαλλοντικών όρων.
Ο κ. Γκοιμίσης αναφέρθηκε ακόμη στην περιστολή των εξουσιών των Δήμων τα τελευταία χρόνια. «Υπάρχει μια φοβικότητα από την κεντρική διοίκηση προς τους Δήμους», δήλωσε.
Στο προηγούμενο σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης του 2024 υπήρχε μία πολύ σημαντική πρόβλεψη για τη λεγόμενη ανάδραση. Συγκεκριμένα, τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, τα οποία εκπονούνται σε περισσότερους από 300 Δήμους και Δημοτικές Ενότητες σε όλη τη χώρα, θα μπορούσαν να αλλάζουν κατά μία βαθμίδα την κατηγοριοποίηση του ειδικού Χωροταξικού του τουρισμού.
Πρακτικά, το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο Ζακύνθου θα μπορούσε, για παράδειγμα, να μεταφέρει τη Δημοτική Ενότητα Ζακυνθίων από την κατηγορία Α στη Β, εφόσον εκτιμούσε, με πιο εξειδικευμένο τρόπο, ότι η φέρουσα ικανότητα είναι μεγαλύτερη ή μπορεί να αυξηθεί με προγραμματισμένα έργα.
«Αυτό καταργήθηκε και στο σχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του 2026 και, βέβαια, στο τελικό σχέδιο ΚΥΑ. Αυτό είναι χαρακτηριστικό του φόβου με τον οποίο αντιμετωπίζει η κεντρική διοίκηση την τοπική κοινωνία», επισήμανε.
Οι Δήμοι, σύμφωνα με τον ίδιο, θα πρέπει να διεκδικήσουν κανονιστικές αρμοδιότητες που δεν διαθέτουν αυτή τη στιγμή, ώστε να μπορούν να ρυθμίζουν ζητήματα όπως η βραχυχρόνια μίσθωση. Σήμερα αυτό γίνεται από την κεντρική διοίκηση. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, έχει επιβληθεί αναστολή έκδοσης νέων μητρώων για βραχυχρόνια μίσθωση.
Ο Δήμος δεν λαμβάνει αρκετά χρήματα για να μπορέσει να λειτουργήσει ανταποδοτικά. Μία βελτίωση που έχει υπάρξει είναι ότι μέρος του Τέλους Ανθεκτικότητας, το οποίο καλούνται να πληρώσουν οι τουριστικές μονάδες, θα κατευθυνθεί σε αντισταθμιστικά έργα στον Δήμο και στην τοπική κοινωνία.
«Πρέπει να κινηθούμε περισσότερο προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο για τη βελτίωση των υποδομών όσο και για έναν άλλον “ελέφαντα στο δωμάτιο”, που είναι η προσιτή κατοικία. Δεν έχουμε κοινωνική κατοικία στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα στους τουριστικούς προορισμούς, ειδικά τις τελευταίες περιόδους, να υπάρχει πολύ μεγάλη έλλειψη στέγης».
Καταλήγοντας, υπογράμμισε ότι οι τοπικές κοινωνίες θα πρέπει να διεκδικήσουν οργανωμένα τις απαραίτητες βελτιώσεις και εξουσίες, ώστε να μπορούν να ρυθμίζουν τα ζητήματα που τις αφορούν. «Δεν μπορεί να υπάρχει άλλο αυτό το χάσμα. Δεν μπορεί να διοικηθεί ένα τουριστικό προϊόν μόνο κεντρικά ή σε περιφερειακό επίπεδο. Πρέπει να έχει λόγο η τοπική κοινωνία και οι φορείς».
