Η ακουστική ταυτότητα του νησιού μέσα από τις καμπάνες, τις καντάδες και την τοπιολαλιά
Τέσσερις προσκεκλημένοι ομιλητές και ελεύθερη είσοδος στις εκδηλώσεις του συνεδρίου
Δύο ηχοδιαδρομές στην πόλη και στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο
Εκπαιδευτικές δράσεις για μαθητές και σεμινάριο για εκπαιδευτικούς
Μουσικές συνθέσεις, προβολές και «Τα νησιακά ακούσματα» στο πρόγραμμα
Η ακουστική οικολογία, η σχέση των ήχων με το φυσικό περιβάλλον, τον πολιτισμό και την ταυτότητα ενός τόπου, βρίσκονται στο επίκεντρο συνεδρίου που θα πραγματοποιηθεί στη Ζάκυνθο από την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου έως και την Κυριακή 1 Νοεμβρίου. Για το περιεχόμενο του συνεδρίου, μίλησε η Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής και Δρ Αειφορίας, Χαρίκλεια Μινώτου, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον ραδιοφωνικό σταθμό ΣΤΙΓΜΑ 97,6.
Όπως αρχικά ανέφερε, η ακουστική οικολογία αποτελεί ένα διεπιστημονικό πεδίο, στο οποίο εμπλέκονται διαφορετικές επιστήμες και το οποίο μελετά τις σχέσεις μεταξύ των ζωντανών οργανισμών, των ανθρώπων και του περιβάλλοντος μέσα από τον ήχο.
Ειδικότερα, εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι ήχοι παράγονται, διαδίδονται και γίνονται αντιληπτοί από τον άνθρωπο, καθώς και στο πώς επηρεάζουν τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη εμπειρία του χώρου. Πρόκειται για ένα πεδίο που συνδέεται επίσης, με την τέχνη, τη μουσική, τη λαϊκή παράδοση και την ταυτότητα κάθε τόπου.
Αναφερόμενη στην έννοια της ακουστικής κληρονομιάς, σημείωσε ότι αφορά καθετί που οι άνθρωποι αισθάνονται πως συνδέεται με τον τόπο τους. Όπως διευκρίνισε, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο τοπίο και στον τόπο, καθώς ο δεύτερος περιλαμβάνει και το συναίσθημα, τις μνήμες και τα βιώματα που συνδέουν τους ανθρώπους με το περιβάλλον τους. «Ο τόπος έχει μέσα και το συναίσθημα. Έχει τις μνήμες, έχει τα βιώματα, έχει καθετί που κάνει ένα τοπίο δικό μας», πρόσθεσε.
Στο πλαίσιο αυτό, η ακουστική κληρονομιά συνδέεται με τους ήχους, τα έθιμα, τις καντάδες, τη μουσική, την τοπιολαλιά και όλα εκείνα τα στοιχεία που διαμορφώνουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της Ζακύνθου. Εξηγώντας τι μπορεί να προσφέρει η ακουστική οικολογία στην προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς, υπογράμμισε ότι συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση τόσο του φυσικού, όσο και του πολιτισμικού περιβάλλοντος.
Όπως ανέφερε, όταν οι άνθρωποι κατανοούν καλύτερα το περιβάλλον τους, μπορούν ευκολότερα να συνειδητοποιήσουν γιατί πρέπει να το προστατεύσουν, να το διατηρήσουν και να μεταφέρουν αυτή τη γνώση στις επόμενες γενιές.
Μέσα από τις πολλές εισηγήσεις, αλλά και τις βιωματικές και καινοτόμες δράσεις του συνεδρίου, θα επιχειρηθεί να γίνει κατανοητό τι σημαίνει ηχητική πολιτιστική κληρονομιά, ποια είναι η ηχητική ταυτότητα ενός τόπου και τι είναι ένα «ηχόσημο».
Ως παράδειγμα ανέφερε τις καμπάνες των Εκκλησιών, οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο της ηχητικής ταυτότητας μιας περιοχής. Όπως εξήγησε, οι καμπάνες δεν παράγουν απλώς έναν ήχο, αλλά μεταφέρουν μηνύματα, τα οποία διαχρονικά, επηρεάζουν την κοινωνική οργάνωση και τη δυναμική μιας κοινότητας, ενώ συμβάλλουν και στη διάχυση της πληροφορίας.
Στο συνέδριο θα παρουσιαστούν εισηγήσεις που συνδέονται με τη φύση και την προστασία της, τη μουσική, τη σύνθεση και τη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς. Παράλληλα, θα εξεταστεί πώς η ακουστική οικολογία μπορεί να αξιοποιηθεί ως πεδίο εναλλακτικής ανάπτυξης.
Η συζήτηση επεκτάθηκε στη δυνατότητα σύνδεσης της ηχητικής ταυτότητας της Ζακύνθου με τον πολιτισμό, τον τουρισμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ίδια απάντησε, ότι η ακουστική οικολογία μπορεί να συνδυάσει διαφορετικές διαστάσεις της τοπικής ταυτότητας και να αναδείξει την πολυπλοκότητα των μηνυμάτων που μεταφέρονται μέσα από τους ήχους.
Όπως ανέφερε, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν συνειδητοποιήσει τη σημασία του ήχου στην καθημερινότητά τους. Περιέγραψε μάλιστα, την εμπειρία της από τη διδασκαλία της ακουστικής οικολογίας σε μεταπτυχιακούς φοιτητές. Στην αρχή του εξαμήνου, οι φοιτητές συχνά αναρωτιούνται τι ακριβώς είναι η ακουστική οικολογία, καθώς δυσκολεύονται να αντιληφθούν το αντικείμενό της. Στο τέλος όμως του μαθήματος, η αντίδρασή τους είναι διαφορετική.
«Μας μάθατε να ακούμε», είναι η φράση που ακούει συχνά από τους φοιτητές της.
Όπως εξήγησε, οι άνθρωποι βομβαρδίζονται καθημερινά από ήχους, χωρίς να τους δίνουν πάντοτε την απαραίτητη προσοχή. Η συνειδητή ακρόαση μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του περιβάλλοντος, ακόμη και στην περίπτωση ενός φυσικού οικοσυστήματος που έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και μπορεί να αποτελέσει πόλο ενδιαφέροντος για τους επισκέπτες.
Στο πλαίσιο αυτό, η ανάδειξη των ήχων της Ζακύνθου μπορεί να προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο γνωριμίας με το νησί, πέρα από τις συνηθισμένες μορφές τουριστικής προβολής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμμετοχή των σχολείων και στην εξοικείωση των παιδιών με τον ήχο, τόσο ως εργαλείο εκπαίδευσης, όσο και ως μέσο περιβαλλοντικής και πολιτισμικής ευαισθητοποίησης.
Όπως ανέφερε, έχουν προγραμματιστεί εκπαιδευτικές δράσεις στις οποίες θα συμμετάσχουν πέντε σχολικά τμήματα. Οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να λάβουν μέρος σε βιωματικά εργαστήρια με τη συμμετοχή των ομιλητών, να παίξουν, να κατασκευάσουν μουσικά όργανα και να εξερευνήσουν τη θέση και τη σημασία διαφορετικών ήχων στο περιβάλλον.
Εξήγησε πως, στόχος είναι τα παιδιά να αρχίσουν να αναγνωρίζουν τους ήχους και να τους συνδέουν με τον χώρο στον οποίο βρίσκονται. Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα, την ασυμβατότητα που θα υπήρχε εάν ένας ήχος αυτοκινήτου ακουγόταν μέσα στη θάλασσα, θέλοντας να δείξει ότι οι ήχοι συνδέονται άμεσα με το περιβάλλον και τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Η κατηγοριοποίηση και η αναγνώριση των ήχων μπορούν να αποτελέσουν ένα εργαλείο κατανόησης του χώρου και της σχέσης του ανθρώπου με αυτόν. Διευκρίνισε ότι ο χρόνος του συνεδρίου δεν επιτρέπει την ευρύτερη συμμετοχή περισσότερων σχολείων, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία θα αποτελέσει την αφετηρία για αντίστοιχες δράσεις στο μέλλον.
Το Σάββατο 31 Οκτωβρίου, το απόγευμα, θα πραγματοποιηθεί σεμινάριο που απευθύνεται κυρίως σε εκπαιδευτικούς, αλλά θα είναι ανοιχτό και στο ευρύ κοινό. Κατά το πρώτο μέρος του σεμιναρίου θα παρουσιαστούν γενικές έννοιες της ακουστικής οικολογίας και θα εξεταστεί πώς μπορούν να αξιοποιηθούν από τους εκπαιδευτικούς, ώστε να βοηθήσουν τους μαθητές να προσεγγίζουν το περιβάλλον με διαφορετικό τρόπο.
Το δεύτερο μέρος θα είναι αφιερωμένο στην αρχαιοακουστική, δηλαδή στη μελέτη της αντίληψης του χώρου σε σχέση με το παρελθόν. Η συγκεκριμένη προσέγγιση εξετάζει πώς διαδίδεται ο ήχος σε ερείπια, εγκαταλελειμμένους χώρους και περιοχές με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική. Με αυτόν τον τρόπο, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να εξετάσουν τη σχέση της ακουστικής με την ιστορία και τη διαμόρφωση των χώρων.
Σημαντικό μέρος του συνεδρίου αποτελούν δύο ηχοδιαδρομές, μία στην πόλη και μία στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο. Η πρώτη είναι η αστική ηχοδιαδρομή, η οποία θα επικεντρωθεί στις καμπάνες των εκκλησιών και στον ρόλο τους στην ιστορική και κοινωνική ζωή του νησιού. Η διαδρομή θα περιλαμβάνει επτά διαφορετικές στάσεις σε επτά Ναούς της πόλης. Στο τέλος της διαδρομής, θα πραγματοποιηθεί εισήγηση σχετικά με τις καμπάνες και τη σημασία τους μέσα στον χρόνο.
Παράλληλα, θα εξεταστούν ιστορικές και πολιτισμικές αναφορές που συνδέονται με συγκεκριμένους χώρους της πόλης. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν εκ νέου ήχους που αποτελούν μέρος της καθημερινότητας της Ζακύνθου, αλλά συχνά περνούν απαρατήρητοι.
Η δεύτερη ηχοδιαδρομή θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 1η Νοεμβρίου, σε συνεργασία με το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο, με αφετηρία το Καλαμάκι. Η δράση θα επικεντρωθεί στην ποικιλία των οικοσυστημάτων και στα διαφορετικά ηχητικά χαρακτηριστικά τους. Όπως εξήγησε, για να κατανοήσει κανείς το ηχητικό περιβάλλον μιας περιοχής, χρειάζεται να διακρίνει τρεις βασικές κατηγορίες ήχων.
Η πρώτη αφορά τους γεωφυσικούς ήχους, οι οποίοι συνδέονται με τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος και τον χώρο στον οποίο βρίσκεται κάποιος, είτε πρόκειται για τη θάλασσα, είτε για το βουνό, το δάσος, ή το αστικό περιβάλλον. Η δεύτερη κατηγορία αφορά τους βιολογικούς ήχους, δηλαδή αυτούς που παράγονται από ζωντανούς οργανισμούς. Σε αυτούς περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι ήχοι της ορνιθοπανίδας και των άλλων ειδών ζώων. Η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει τους ανθρωπογενείς ήχους, δηλαδή εκείνους που προέρχονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Η αναγνώριση αυτών των τριών κατηγοριών μπορεί να βοηθήσει τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν καλύτερα το περιβάλλον και να αντιληφθούν πώς οι ήχοι επηρεάζουν την εμπειρία τους σε έναν χώρο.
Όπως σημείωσε, οι ηχοδιαδρομές αποτελούν μια αφορμή για να αρχίσει κανείς να παρατηρεί συνειδητά τους ήχους γύρω του. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να ανακαλύψει ποιοι ήχοι τού προκαλούν ευχάριστα συναισθήματα και ποιοι αναζητούνται ασυναίσθητα σε διαφορετικές στιγμές της καθημερινότητας.
Το συνέδριο θα ξεκινήσει την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου και θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 1 Νοεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Η ίδια, απηύθυνε ανοιχτή πρόσκληση στους κατοίκους να παρακολουθήσουν τις εκδηλώσεις και να γνωρίσουν το αντικείμενο της ακουστικής οικολογίας μέσα από τις επιστημονικές εισηγήσεις και τις καλλιτεχνικές δράσεις.
Συνολικά, στο συνέδριο θα συμμετάσχουν τέσσερις προσκεκλημένοι ομιλητές, τρεις από τους οποίους θα παρουσιάσουν τις εισηγήσεις τους το απόγευμα της Πέμπτης. Οι προσκεκλημένοι έρχονται στη Ζάκυνθο για να μεταφέρουν τη γνώση και την ευαισθησία τους γύρω από τη σημασία της ακουστικής οικολογίας για τη ζωή, τις επιστήμες, αλλά και τη διαχείριση και διατήρηση της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς.
Η έναρξη θα πραγματοποιηθεί στο Δημοτικό Θέατρο Ζακύνθου, την Πέμπτη στις 6 και μισή το απόγευμα. 18:30. Μετά τις εισηγήσεις των προσκεκλημένων ομιλητών, θα ακολουθήσει η εκδήλωση με τίτλο «Τα νησιακά ακούσματα», με αναγνωρισμένα μουσικά, πολιτιστικά σχήματα και φορείς της Ζακύνθου.
Την Παρασκευή και το Σάββατο, 30 και 31 Οκτωβρίου, οι εργασίες του συνεδρίου θα συνεχιστούν κυρίως στο Πνευματικό Κέντρο, όπου θα παρουσιαστούν ερευνητικές εργασίες σχετικές με την ακουστική οικολογία.
Το Σάββατο στις 8 το βράδυ στο Δημοτικό Θέατρο, θα πραγματοποιηθούν συναυλίες με συνθέσεις δημιουργών που ασχολούνται με την ακουστική οικολογία, την ηλεκτροακουστική μουσική και τη μουσική σύνθεση. Η συγκεκριμένη δράση θα δώσει έμφαση στην καλλιτεχνική διάσταση του ήχου και στις δυνατότητες αξιοποίησής του μέσα από τη μουσική δημιουργία.
Νωρίτερα την ίδια μέρα, στις 12 το μεσημέρι, στον κινηματογράφο «Φώσκολος», θα πραγματοποιηθούν προβολές σύντομων ταινιών και οπτικοακουστικών έργων. Οι προβολές θα προσφέρουν μια διαφορετική προσέγγιση της ακουστικής οικολογίας, συνδυάζοντας τον ήχο με την εικόνα και αναδεικνύοντας πτυχές του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής ταυτότητας.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ακουστική οικολογία μπορεί να συνδυαστεί με την οπτικοακουστική δημιουργία, η ομιλήτρια αναφέρθηκε στο ντοκιμαντέρ «Η φωνή των βουνών», το οποίο δημιούργησε ένας από τους φοιτητές της. Το έργο συνδέεται με το εκπαιδευτικό αντικείμενο που διδάσκεται στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Ιονίου Πανεπιστημίου για το περιβάλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι νέες τεχνολογίες.
Υπογράμμισε ότι τέτοιου είδους έργα μπορούν να ενεργοποιήσουν τη φαντασία και να βοηθήσουν το κοινό να προσεγγίσει διαφορετικά το φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Κλείνοντας, αναφέρθηκε και στην κοινωνική διάσταση της ακουστικής οικολογίας, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα πεδίο που μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο με παιδιά, όσο και με ενήλικες με αναπηρία.
Όπως εξήγησε, οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν μειωμένη αντίληψη σε ορισμένα αισθητηριακά πεδία μπορούν, μέσα από τους ήχους, να αναπτύξουν δεξιότητες, να συμμετέχουν σε δραστηριότητες και να κοινωνικοποιηθούν. Η αξιοποίηση του ήχου μπορεί να προσφέρει νέες δυνατότητες συμμετοχής και επικοινωνίας, δίνοντας παράλληλα μια περισσότερο κοινωνική και ανθρώπινη διάσταση στις δράσεις της ακουστικής οικολογίας.
Το συνέδριο επιχειρεί να συνδέσει την επιστημονική γνώση με την εκπαίδευση, την τέχνη, την ιστορία και το φυσικό περιβάλλον, αναδεικνύοντας τον ήχο ως στοιχείο που διαμορφώνει την εμπειρία και την ταυτότητα ενός τόπου.
